Koart 2

Moi! Jullie hebben net geleerd hoe Groningers elkaar groeten. Wisten jullie dat het Gronings een dialect is? Een dialect is een streektaal onder de Nederlandse taal. Dachten jullie dat het Gronings een makkelijke taal is? Eén van de bekendste Groningers van dit moment, TikTok Tammo, legt jullie kort uit dat de Grunneger toal niet zo makkelijk is als het lijkt ;).

Café Willem Albert:

Willem Albert Scholten, een Groninger die leefde van 1819 tot 1892, wordt gezien als ’s werelds eerste landbouw-industrieel. Hij liet uiteindelijk 24 fabrieken bouwen op het gebied van aardappelzetmeel, aardappel moutwijn, strokarton, suiker en turfstrooisel. Hij bouwde zijn fabrieken in zowel Nederland als het buitenland, waarmee hij de eerste industriële multinational van Nederland was en vergaarde hiermee zijn fortuin.

Willem Albert Scholten had zijn zinnen gezet op het bouwen van zijn eigen paleis in het hart van Groningen. Hij kocht een drietal panden aan de Grote Markt. Hij liet deze afbreken en bouwde hier vervolgens zijn enorme huis in eclectische stijl. In 1881 betrok hij samen met zijn familie het door hem gebouwde pand. Aan het pand hangt echter ook een beladen en trieste geschiedenis. In de Tweede Wereldoorlog is het Scholtenhuis in beslag genomen door de Duitsers en gebruikt als hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst en de Sicherheitspolizei.

Het huis werd ook wel 'het voorportaal van de hel' genoemd omdat hier gedurende de oorlog veel verzetsstrijders gevangen zijn gezet, verhoord en gemarteld. Bij de bevrijding van Groningen werd het gebouw hevig beschoten, in brand gestoken en is het uiteindelijk verwoest.

Nu, vele jaren later, is op exact deze plek The Market Hotel gebouwd.

Willem Albert Scholten

Naberstraat:

Wat is het verhaal achter de naam van de straat waar jullie starten met de stadswandeling? Dit heeft alles te maken met een man genaamd Casper Naber, die als verzetstrijder gevangen zat in het Scholtenhuis. Naber had een ijzerwarenhandel in de binnenstad van Groningen en onder de naam 'Clau', wat is het Frans spijker betekend, leidde hij een radiopost van het verzet en hielp hij Joden onderduiken. Bij een inval werd Naber opgepakt en overgebracht naar het Scholtenhuis, waar hij werd verhoord en op zolder werd opgesloten. Naber heeft uiteindelijk zelf een einde aan zijn leven gemaakt door uit het dakraam te springen.

In het volgende filmpje van de Groningse oogtv wordt het verhaal van Naber en de locatie van het pand kort weergegeven, het pand is te zien vanaf de Grote Markt.

Martinitoren:

De toren heeft zijn bijnaam d’ Olle Grieze (de Oude Grijze) te danken aan het feit dat hij is opgebouwd uit bakstenen bekleed met zandsteen. Deze oorspronkelijke geelbruine steensoort wordt, werd naarmate deze ouder wordt, steeds grijzer.

De Martinitoren heeft al veel doorstaan, zoals diverse oorlogen en branden. De oorspronkelijke hoogte van de Martinitoren was ooit 110 meter hoog. Door een blikseminslag in 1627 en een daaropvolgende brand is de hoogte sindsdien 96,8 meter. Daarmee is de Martinitoren het hoogste punt van de stad. Wisten jullie dat er zelfs een akkoord is dat er niets in Groningen hoger mag worden gebouwd dan de Martinitoren?

Na de tweede wereldoorlog lagen de Noord- en Oostwand van de Grote Markt volledig in puin, maar de Martinitoren bleef op enkele treffers na fier overeind staan.

Grote Markt:

• Stadshuis

De Grote Markt, het plein dat wordt omringd door kenmerkende gebouwen. Centraal staat hier het stadhuis. Dit neoklassieke rijksmonument opende in 1810 voor het eerst zijn deuren en werd ontworpen door dorr de architect Jacob Otten Husly. Dit gebouw is het hart van de Groningse politiek. Al meer dan 200 jaar worden hier vele besluiten genomen. Het stadshuis is in de jaren 2020-2022 geheel verbouwd en gerenoveerd.

• Het Goudkantoor

Dit prachtige pand, dat in Renaissance gebouwde stijl werd gebouwd, bevind zich achter het Stadshuis en is vanaf de Grote Markt niet te zien. Het is zeker de moeite waard om hier even naar toe te lopen. Wanneer je, vanaf de Grote Markt, rechtsom langs het stadshuis loopt dan zie je dit gebouw direct voor je. Dit gebouw werd in 1635 gebouwd oorspronkelijk neergezet als belastingkantoor. De naam Goudkantoor heeft het gebouw te danken aan één van zijn gebruikers. Dit was het bureau van waarborg van goud- en zilverwerken, dat zich tussen 1814 en 1887 had gevestigd op de bovenverdieping van het pand. Hier konden de Groningers hun waardevolle spullen laten beoordelen ofwel taxeren. Voor het gebouw vind je het kunstwerk " Appuntamento con la Musica" ook wel "de afspraak met de muziek". De fluitspeler loopt in de richting van het nieuwe maar kijkt achterom naar het oude. De symboliek van de kunstenaar is dat er in het verleden een geweldige energie schuit die de mens voortstuwt en meesleept naar het heden. Links van het pand vind je de buste van Carl von Rabenhaupt. Deze man heeft in 1672 veel betekend voor de stad Groningen, hier komen wij later tijdens de wandeling op terug.

• Herinrichting Grote Markt

In 2022 is hier gestart met werkzaamheden voor een “nieuwe” inrichting van de Grote Markt. De nieuwe inrichting moest ervoor zorgen dat de Grote Markt aantrekkelijker werd voor voetgangers en dat het een fijne locatie zou worden om elkaar te ontmoeten. Het is inmiddels nog lastig voor te stellen maar voorheen reden hier dagelijks bussen, taxi's en auto's rondom het plein. Het doel van de herinrichting is onder andere om de Grote Markt weer het centrale plein “het kloppende hart” van de stad te maken. Een plein waar zitten, spelen, ontmoeten, feesten verblijven en passeren samen komen.

Archeologen hebben tijdens de herinrichting van de Grote Markt, die trouwens vroeger bekend stond als de Breede Merckt en al sinds de 11e eeuw het stadscentrum van Groningen vormt, al heel wat bijzondere vondsten hebben gedaan. Zo is er bijvoorbeeld een kindergrafje uit de vroegere middeleeuwen, een muur van de oude Hoofdwacht (1509), middeleeuwse bestrating, een Pelgrimsampul en een vingerkootje van lood gevonden.

• Windroos

De ster op de Grote Markt (thv The Market Hotel) is dus eigenlijk een windroos. Deze windroos in klinkervorm was een ontwerp van de stadsarchitect Jan Bouma uit 1926. De windroos was een verwijzing naar een nóg oudere windroos, die aan de noordzijde van de Grote Markt lag en het symbool was van Groningen als Hanzestad. Een leuk weetje: “in de grond van de windroos ligt een tijdscapsule begraven”, je vindt een steen met een verwijzing naar de tijdscapsule in de windroos. In 1995 is de capsule geplaatst ter gelegenheid van de vijftigjarige herdenking van de bevrijding van Nederland. In de tijdscapsule zitten microfilms met boodschappen van Stadjers aan hun toekomstige stadsgenoten. 

Poelestraat:

Deze bruisende straat zit vol horecagelegenheden en wordt ‘s avonds omgetoverd tot een heus uitgaansgebied. Deze diverse horecagelegenheden mogen in deze studentenstad niet ontbreken. Wisten jullie dat ongeveer 25% van de inwoners van Groningen studenten zijn? En dat je 24/7 in Groningen kunt feesten? Hier is altijd wel een kroeg geopend en sluitingstijden bestaan niet.

• de Engelenpoort (Poelestraat)

Wanneer je de Poelestraat inloopt, dan vind je tussen perceel 12 en 14, een bijzondere historische poort die dateert uit de eerste helft van de 17e eeuw. De poort dankt zijn naam aan de herberg ‘De Blauwe Engel’, die vroeger aan de westelijke hoek van de Poelestraat stond. Oorspronkelijk verbond de poort de straat met een binnenterrein bij de Naberhof.

Echter werd in 2012 de doorgang gesloten vanwege de herontwikkeling van het gebied rondom de Grote Markt en de bouw van het Forum Groningen. Na jaren van renovatie en stadsvernieuwing werd de Engelenpoort in december 2020 heropend en laat de poort zien hoe historisch erfgoed en moderne stadsontwikkeling hand in hand kunnen gaan. Het is nu zowel een praktische doorgang als een prachtig stukje geschiedenis midden in de stad.

Poelestraat 14 Wolter Wolthers

Achter de muur:

In de 11e eeuw heeft in deze straat een muur gestaan die de stad Groningen moest beschermen tegen aanvallen van buitenaf, vandaar dat deze straat de naam 'Achter de Muur' heeft gekregen. De stad Groningen kent een lange en rijke geschiedenis. Helaas zijn er nog maar weinig sporen uit dit rijke verleden terug te vinden. Wie benieuwd is naar de middeleeuwse stadsmuur moeten we helaas teleurstellen. Het meeste is namelijk allang verdwenen. Wie nog sporen wil vinden, moet weten waar te zoeken.

Groningen was, net als veel andere steden, ooit omringd door een muur die de stad moest beschermen tegen aanvallen van buitenaf. In de elfde eeuw kreeg de stad eerst een aarden stadswal (circa 1050). Deze wal was als een landweer: een met struiken begroeide aarden wal met daar bovenop houten planken, palen en staken, oftewel palissaden. Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat delen van de wal al rond 1025 – 1035 bestonden. De omwalling die zo’n vier meter hoog was, kreeg direct aan de buitenzijde een droge gracht (greppel) van zo’n twintig meter breed.

Rond 1260 werd de wal vervangen door een stenen muur die zo’n vijf à zes meter hoog was. Deze stadsmuur was van rode baksteen en had een dikte van ongeveer 60-90 cm. Aan de binnenzijde van de stadswal en de stadsmuur liep een pad helemaal rondom de stad. Deze werd bestraat en kreeg de naam ‘Achter de Muur'. Hier in de straat ‘Achter de Muur’ vind je nog een klein gedeelte van de stadsmuur terug. Bekijk gauw de foto en hopelijk helpt jou dit om de muur in het echt te vinden.

Via Vecchia

Dit is het oudste eetstraatje van Groningen. Dit knusse straatje is een geliefde plek in de stad. Vertaald vanuit het Italiaans betekent Via Vecchia "Oude straat".

De Trompbrug

Naast het feit dat deze brug bekend staat als de brug van de liefde, heeft de brug ook nog andere bijnamen. De brug wordt ook wel Klainbrugje (kleinbruggetje) of Kippenbrugje genoemd, verwijzend naar de geringe breedte van de brug.

In het Puutje vinden jullie een hangslot, die natuurlijk op deze locatie opgehangen moet worden. Doordat de Trompbrug tot en met Februari 2023 afgesloten en verscheept is geweest naar een andere locatie voor groot onderhoud, zijn helaas ook de vele liefdesslotjes weggehaald. Helpen jullie mee de charme van de liefdesbrug terug te krijgen?

Heb je het idee dat jouw slotje niet aan de brug past? Dat kan kloppen! PUUTJE heeft een plek net vóór de brug uitgekozen, aan het zijrek (wanneer je aan komt lopen rechts). Zo heeft niemand er last van.